Mehman Qəhrəmanov: 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü: Tarixi həqiqətlərin unudulmayan ağrısı

Azərbaycan xalqının tarixində elə faciəli hadisələr vardır ki, onlar yalnız bir dövrün deyil, bütöv bir millətin yaddaşına həkk olunur. 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü məhz belə tarixlərdən biridir. Bu gün 1918-ci ilin mart-aprel aylarında xalqımıza qarşı törədilmiş kütləvi qırğınların xatirəsini yaşadır və həmin hadisələrin acı nəticələrini bir daha yada salır. Həmin dövrdə minlərlə günahsız insan yalnız azərbaycanlı olduğu üçün qətlə yetirilmiş, kəndlər dağıdılmış, şəhərlər yandırılmış və mədəni irsimizə böyük zərər vurulmuşdur.

XX əsrin əvvəllərində Rusiya imperiyasının süqutu ilə Cənubi Qafqazda yaranmış siyasi boşluq regionda vəziyyəti son dərəcə gərginləşdirmişdi. Müxtəlif siyasi qüvvələr hakimiyyət uğrunda mübarizə aparır, bu qarşıdurmaların fonunda isə dinc əhali ağır sınaqlarla üz-üzə qalırdı. Məhz bu mürəkkəb dövrdə erməni silahlı dəstələri və bolşevik qüvvələri birləşərək azərbaycanlılara qarşı genişmiqyaslı qırğınlar həyata keçirmişdilər.

1918-ci ilin mart ayının son günlərində Bakı şəhərində baş verən hadisələr soyqırımının başlanğıcı oldu. Şəhərdə yaşayan azərbaycanlı əhali qəfil hücumlara məruz qaldı. Silahsız və müdafiəsiz insanlar amansızcasına qətlə yetirilirdi. Evlər yandırılır, küçələrdə qanlı toqquşmalar baş verir, insanlar ailələri ilə birlikdə məhv edilirdi. Bu hadisələr qısa müddət ərzində Bakının bir çox məhəllələrini əhatə etmişdi.

Bakıda başlayan qırğınlar tezliklə Azərbaycanın digər bölgələrinə də yayılmışdı. Şamaxı, Quba, Qarabağ, Zəngəzur və Naxçıvan bölgələrində də azərbaycanlılara qarşı amansız qırğınlar törədilmişdi. Şamaxı qəzasında baş verən hadisələr xüsusilə ağır nəticələr doğurmuşdu. Tarixi mənbələrdə göstərilir ki, burada yüzlərlə kənd dağıdılmış, minlərlə insan qətlə yetirilmişdir. Məscidlər və dini abidələr yandırılmış, müqəddəs yerlər dağıdılmışdır.

Quba qəzasında baş verən qırğınlar isə öz miqyasına görə daha dəhşətli olmuşdur. Burada aşkarlanan kütləvi məzarlıqlar həmin dövrdə törədilmiş cinayətlərin canlı sübutudur. Bu məzarlıqlardan tapılan insan qalıqları, o cümlədən qadın və uşaqlara aid skeletlər, həmin dövrdə törədilən vəhşiliklərin miqyasını bir daha göstərir. Bu faktlar sübut edir ki, baş verən hadisələr təsadüfi qarşıdurma deyil, əvvəlcədən planlaşdırılmış soyqırımı siyasətinin nəticəsi idi.

Qarabağ, Zəngəzur və Naxçıvan bölgələrində də vəziyyət son dərəcə ağır olmuşdur. Bu ərazilərdə yaşayan azərbaycanlı əhali öz doğma yurdlarından qovulmuş, kəndlər yandırılmış və insanlar kütləvi şəkildə qətlə yetirilmişdir. Bir çox ailələr doğma torpaqlarını tərk etməyə məcbur olmuş, minlərlə insan qaçqın vəziyyətinə düşmüşdür.

Soyqırımı zamanı Azərbaycan xalqının yalnız insan itkisi ilə üzləşmədiyini qeyd etmək vacibdir. Eyni zamanda xalqımızın zəngin mədəni irsi də ciddi zərər görmüşdür. Tarixi abidələr, məscidlər, məktəblər və kitabxanalar dağıdılmışdır. Bu isə göstərir ki, məqsəd yalnız insanları məhv etmək deyil, həm də xalqın mədəni kimliyini və tarixini silmək olmuşdur.

Uzun illər bu faciə haqqında həqiqətlər gizlədilmişdir. Xüsusilə sovet dövründə bu hadisələr haqqında danışmaq qadağan edilmiş, tarixi faktlar təhrif olunmuş və ya gizlədilmişdir. Lakin Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra bu hadisələrin araşdırılması və dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır.

Bu istiqamətdə ən mühüm addımlardan biri Heydər Əliyev tərəfindən atılmışdır. Onun 1998-ci ildə imzaladığı fərmanla 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü kimi rəsmən qeyd olunmağa başlanmışdır. Bu qərar tarixi həqiqətlərin üzə çıxarılması və soyqırımı qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.

Bu gün həmin siyasət İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Prezident İlham Əliyev çıxışlarında dəfələrlə vurğulamışdır ki, Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş bu cinayətlər dünya ictimaiyyətinə çatdırılmalı və tarixi həqiqətlər unudulmamalıdır. Onun rəhbərliyi ilə soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə həsr olunmuş tədbirlər keçirilir, abidələr ucaldılır və beynəlxalq platformalarda bu məsələyə xüsusi diqqət yetirilir.

Azərbaycan alimləri və tarixçiləri də bu faciənin araşdırılması istiqamətində mühüm işlər görürlər. Arxiv sənədləri araşdırılır, yeni faktlar üzə çıxarılır və bu hadisələrin miqyası daha dəqiq şəkildə müəyyən edilir. Xarici dillərdə nəşr olunan kitablar və elmi araşdırmalar vasitəsilə Azərbaycan həqiqətləri dünya ictimaiyyətinə çatdırılır.

31 Mart hadisələri Azərbaycan xalqının yaddaşında dərin iz buraxmışdır. Bu gün hər il ölkəmizdə soyqırımı qurbanlarının xatirəsi böyük ehtiramla yad edilir. İnsanlar abidələr önünə gül dəstələri qoyur, şəhidlərin ruhuna dualar oxuyur və bu faciənin unudulmaması üçün səylər göstərirlər.

Bu tarix bizə bir daha xatırladır ki, milli yaddaşın qorunması hər bir xalq üçün son dərəcə vacibdir. Tarixi hadisələri unutmaq gələcək üçün təhlükəli nəticələrə səbəb ola bilər. Buna görə də gənc nəslin bu hadisələr haqqında məlumatlandırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məktəblərdə və ali təhsil müəssisələrində keçirilən tədbirlər bu istiqamətdə mühüm rol oynayır.

31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü təkcə matəm günü deyil, həm də tarixdən dərs almaq günüdür. Bu hadisələr bizə göstərir ki, xalq olaraq birlik və həmrəylik içində olmalı, dövlətimizi qorumalı və tariximizi unutmamalıyıq.

Bu gün Azərbaycan güclü və müstəqil dövlətdir. Xalqımız bütün çətinliklərə baxmayaraq öz dövlətçiliyini qoruyub saxlamış və inkişaf etdirmişdir. Bu isə xalqımızın iradəsinin və vətən sevgisinin bariz nümunəsidir.

Tarixi həqiqətlərin qorunması və dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində atılan addımlar nəticəsində Azərbaycan həqiqətləri getdikcə daha geniş şəkildə tanınır. Bu prosesdə Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuş siyasi kurs bu gün İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir.

31 Mart faciəsi Azərbaycan xalqının yaddaşında əbədi yaşayacaqdır. Bu hadisə yalnız keçmişin ağrısı deyil, həm də gələcək nəsillər üçün böyük bir dərsdir. Hər bir azərbaycanlı bu tarixi bilməli və onu gələcək nəsillərə ötürməlidir.

Allah bütün soyqırımı qurbanlarına rəhmət eləsin. Onların xatirəsi daim qəlbimizdə yaşayacaq və heç vaxt unudulmayacaqdır.

Mehman Qəhrəmanov

AAYDA